AZ TR RU EN
»Baş səhifəm et »Seçilənlərə əlavə et »Sayta əlavə et »Arxiv
Baş Səhifə Foto Galeriya Video Xəbər Əlaqə
     
SON DƏQİQƏ : FHN kafedəki partlayışla bağlı məlumat yaydı: Yaralıların vəziyyəti ağırdır  •   Azərbaycanda İİV-ə yoluxanların sayı açıqlanıb: Kişilər daha çoxdur  •   Prezident Yeni Azərbaycan Partiyasının yeni inzibati binasının açılışında iştirak edib  •   Təhsil naziri rektorlara tapşırıqlarını verdi  •   Qüdrət Həsənquliyev büdcəni talayan məmurların həbsini İSTƏDİ  •   Təbrizdə birinci park kitabxanası yaradıldı  •   Azərbaycanda oruc tutanların sayı artıb  •   Ertuğrul Sağlam: Soydaşlarıma yardım etmək üçün Traktorsazi ilə anlaşdım - Video  •   Laçının işğalından 26 il ötür  •   Amerika İranın Mərkəzi Bankının rəisinə və onun müavininə qarşı sanksiya qoyub  •   Dövlət Gömrük Komitəsinin yeni sədri Səfər Mehdiyev kollektivə təqdim olunub  •   Bir şəklin tarixçəsi   •   Təbrizdə “kitab mübadiləsi” qrupu yaradılıb  •   Xəzərdə 29 yaşlı balıqçı itkin düşüb  •   Manat ucuzlaşmayacaq   •   “Heyran gədiyi”ndə gənclər tərəfindən qaldırılan lövhələr yenidən quraşdırılıb  •   Təbrizdə 120 ağacın kəsilməsi etirazlara səbəb olub  •   Ərdoğan Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevə telefonla zəng edib  •   MSK: Seçicilərin 86 faizi İlham Əliyevə səs verib  •   Rəsulzadənin nəvəsi: “Məhəmməd Əmin bakılı olsa da, Bakıda heykəli yoxdur” - MÜSAHİBƏ  •  
Son Xəbərlər Hadisə Siyasət İqtisadiyyat Mədəniyyət İdman Qarabağ Diaspora Türk Dünyası Dünya
YAZARLAR İbrahim NƏBİOĞLU
12
14
16
18
21/04/2014 16:23
Məzarlığa gedirik, siz də gəlin

və ya Borxesin Praqası

Karlof körpüsünü keçib, piyada Vltavanın sağ sahilindəki Stare Mesto kvartalına doğru gedirəm. Praqanın hər köşəsindən tarix boylanır, qədim şəhərin hər küçəsi öz əfsanəsini, hər evi öz damdabacasını yaşadır. Klementinum kitabxanasının önündə dayanıb, onun tərifedilməz gözəllikdəki əsalətli binasına tamaşa edirəm. Kitabxana deyəndə ağlıma hər zaman ilk olaraq Borxes gəlir.

Praqada isə Borxes deyəndə “Sirli möcüzə” hekayəsi. Borxesin edama məhkum edilmiş qəhrəmanı Hladek romanını bitirmək üçün Allahdan bir il möhlət istəyir. Klementinumun yaşlı kitabxanaçısı ona Allahı harada tapa biləcəyini söyləyir. Bu ezoterik şəhər haqqında dahi mistifikator belə yazmışdı “Praqada hər şey heyrətvericidir və ya bəlkə də heç deyil. Orada hər an hər şey ola bilər”.

Birdən arxamdan gələn “Məzarlığa gedirik, siz də gəlin” dəvəti ilə səksənirəm. Gənc bir çex qızı məşhur Yozefof kvartalının tarixi qəbiristanlığına turist qrupu toplayır. İki saat vaxtım vardı və bu ürkütücü təklifi qəbul etdim…

Nekropol turizmi, yəni qəbiristanlıqları, toplu məzarları, toplu cinayətlərin olduğu yerləri görməyə olan maraq son dövrdə artmaqdadır. Luksordakı fironların dəfn edildikləri piramidalar, Pyer Laşez məzarlığı, Hollivuddakı kino ulduzlarının yatdıqları əbədi istirahətgahlar bu turizm trendinin əsas brendlərindəndir.

XX əsrə qədər Praqanın əhalisi əsasən yəhudi, alman və çexlərdən ibarət idi. Günümüzdə isə şəhər o bənzərsiz koloritini itirib, amma yəhudilərlə bağlı mədəni, tarixi abidələr, sinaqoq və ratuşalar hələ də Praqanın ən çox ziyarət edilən yerləridirlər. Bunların içində 100 min yəhudinin dəfn edildiyi Yozefof məzarlığının xüsusi yeri var.

Çox sayda yəhudi əsilli elm və sənət xadiminin yatdığı bu yer konspiroloji ədəbiyyatda “Sion müdriklərinin” toplantı keçirtdikləri məkan olaraq bilinir. Umberto Eko heyranları buranı onun “Praqa məzarlığı” romanından xatırlayacaqlar. Bələdçilik edən çex qızı isə XVI əsrdə yaşamış görkəmli yəhudi alimi və mütəfəkkiri Yequda Ben Betsalelin (15121609) buradakı məzarından, gördüyü işlərdən, haqqındakı əfsanələrdən və Qolemdən danışırdı…

Dini sionizmin banisi sayılan, eləcə də ədəbiyyat, fəlsəfə, riyaziyyat kimi sahələrdə dərin bilgiyə sahib Ben Betsalel Praqanın baş ravvini olub, haqqında müxtəlif rəvayətlər də dolaşmaqdadır. Bunlardan biri onun yapdığı Qolem heykəlidir. Müxtəlif əmrləri icra etmək, hətta yəhudiləri antisemit qırğınlarından qorumaq kimi işləri görmək üçün gildən düzəldilmiş bir frankenştayndır. Beyinsiz və şüursuz bu biçimsiz və heyvərə heykəl ədəbiyyata, sinematoqrafa dəfələrlə mövzu olmuşdur. Ən bilinən örnək alman ədəbiyyatında Qustav Maynrikineyni adlı romanıdır. Sosial satira janrındakı romanda Qolem kütlə ruhunun simvoludur, azadlığa susamış xalqı ehtirasa gətirən qüvvədir.

Borxes isə “Qolem” şeirində bu köntöy heykəli insanın uğursuz kopiyası kimi göstərərək, onun kədərini təsvir edir. Lakin, buyuruqqulu bu gil heykəl, zənnimcə, özünə ən çox psixologiyada yer tapıb, adına hətta elmi bir termin də var. “Qolem effekti”nə görə, əgər insan haqda nə qədər aşağı fikirdə olsan və bunu hər vəchlə nümayiş etdirsən, o insan özünü daha pis aparacaq, davranış və hərəkətləri daha pozğun hal alacaq. Başqa sözlə, söyüləsöyülə insan sırtılır.

Tanınmış rus yazıçısı Boris Akunin bir yazısında “Qolem effekti” nəticəsində rus xalqının uzun illərdir təhqir olunaoluna, ləyaqəti və şərəfi alçaldıla-alçaldıla mənəvi və əxlaqi yöndən deqradasiyaya uğradığını, bunda da Rusiya rəhbərliyini günahlandırır. Akunin Putini rusları “Qolem effekti”nə tabe edərək, keyfiyyətini aşağı salmaqda ittiham edir…

Bahar yağışı basdı anidən. Yağmur məzarlıq üzərindəki qara magiyaları, ezoterik buludları yuyaraq zərərsizləşməyə başladı. Turistlər əllərində gətirdikləri kiçik daşları yəhudi adətinə görə dilək tutub, Yequda Ben Betsalelin məzarının üzərinə düzməyə başladılar. Mənsə bunu eləmədim, oxumuşdum ki, Ben Betsalel diləkləri yerinə yetirir, amma əvəzində iki mislini alır. Bir də oxumuşdum ki, mutluluğu daha çox mutlu olanda yox, dalınca düşəndə hiss edirsən.

Qolemin Staranova sinaqoqunda dəfn edildiyi nağıl olunur. “Məzarlıq turistləri” ora tərəf istiqamət alanda mən Starıy Hrad tərəfə döndüm. Praqanı bəziləri Kafkaya görə sevir, mən Borxesə görə. Hladekin ayaq basdığı küçələrdən keçib Klementinumdan iki tin aralıdakı çex pabına – dostlarımın yanına qayıdıram. Pilsner, Budvar və Kruşevitsenin su kimi axdığı pabda bir qrup rus turist ukraynalı qızlara sataşırdı. Şkaf yekəliyində bir rus söyüş qarışıq şovinist şüarlar deyir, qızları təhdid və taciz edirdi. Bir göz qırpımında içəri girən iki gənc pivə şüşəsini onlardan birinin başında partlatdı. Asayiş bər-kəmal oldu.

Leninə, bolşevizmə və 1917-yə döşəməyin vaxtı gəlmişdi. Pabdakı müxtəlif millətlərin gözü önündə bunu elə məharətlə etdim ki, ilk badələri mənə qaldırdılar. Anşlyüs və ikrah oyandıran “Derjava” demaqojisindən uzaqlaşmaq üçün Qolemdən, sonra da onun tam tərsi olan Piqmaliondan açıldı söhbət. Gələn həftə Sizə Hindistandan, Racastan əyalətindəki mistik bir əfsanədən bəhs edəcəm. Çünki Borxessiz olmur…

nebioglu.i@gmail.com  

Önceki Yazılar :
 
Hava Vəziyyəti

Error. Page cannot be displayed. Please contact your service provider for more details. (15)

Məzənnələr
 USD :  1.7000
 EUR :  1.9978
 GBP :  2.2839
 TRY :  0.3765
 EUR/USD :  1.1752
YAZARLAR
İbrahim NƏBİOĞLU
100-DƏN BÖYÜK RƏQƏM VARMI?
Dr. Nazim CEFERSOY
Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinə sabotaj cəhdləri var
Dr. Hatem CABBARLI
Edvard Nalbandyanın "nalbəndlik" həvəsi
Dr. Asif KURBAN
Bağımsızlığa Giden Yolda: 20 Ocak
Necdet SİVASLI
Azerbaycan Türkleri’nde "Ahır Çerşenbe" geleneği...
Araz ASLANLI
Elmin və Pulun Tərəzisidəki Çəkisi
Arif KESKİN
Sitem Ve Aklın Yolu
Dr. Afgan VELİYEV
Sovyetler Sonrası Azerbaycan – Ermenistan İlişkileri Ve Rusya Faktörü
Selçuk DÜZGÜN
Türk Keneşi
Dr.Alesker ALESKERLİ
“Avrupa Parlamentosunun Kararı Ermenistan’ın Keyfini Kaçırdı”
Dr. Sinan OĞAN
Karabağ’da Olası Bir Savaşa Ne Kadar Hazırlıklıyız?
Cavid VELİYEV
Doğu ve Batı’yı birleştirecek stratejik hat
Dr. Rövşen ŞAHBAZOV
29 Ekim Sabahı Uyanırken…
ən çox oxunanlar bu həftə | bu ay
İstatistik
 
Haberleri referans göstererek yayımlayabilirsiniz.  NewsAze.com Azerbaycanla ilgili dünya genelinde çıkmış haberleri 4 dilden okuyucularıyla paylaşmaktadır.

Partnerler
www.tureml.com      www.haberaze.com     www.turkiyedeneval.com     www.evaxtar.az    www.turaltrade.com

Asersoft